Binlerce Canlýdan Oluþan Dev Bir Kadro

Denizyýldýzlarý Bodega Körfezi'ne yakýn sahillerde yaþayan çeþit çeþit canlý arasýnda en muhteþem olanlardandýr. Bazen yýldýz balýðý da denir onlara. Ama köpeklere ne kadar benziyorlarsa, balýklara da ancak o kadar benzerler. Büyük (boylarý bazen 30 santimi bulur) ve cüretkârca renkli (kimsenin bilmediði nedenlerle bazýsý turuncu, bazýsý mor renktedir) denizyýldýzlarý, genelde kaya çatlaklarýnda, atýlmýþ bir oyuncak gibi yayýlýrlar. Ama görünürdeki ataletine ve beyne benzer bir organý olmamasýna raðmen, Pisaster ochraceus gelgit bölgesinin en önemli yýrtýcýlarýndan biridir. Ona gelgit havuzunun kaplaný da denilebilir.

Petaluma'daki (Kaliforniya) Farallon Enstitüsü'nde çalýþan, deniz biyoloðu Sarah Ann Thompson, San Francisco'nun 105 kilometre kuzeyindeki Bodega Burnu'nda bulunan Midye Noktasý'nda (Mussel Point), kayalýklarýn üzerinde ve gelgit havuzlarýnýn arasýnda bana rehberlik ediyor. Bense yaðmurluðum, lastik çizmelerim ve dizliklerimle, parlak ve kaygan yosunlar yüzünden kayýp, balýk yemi olmamaya çalýþýyorum. Thompson turuncu bir denizyýldýzýný almak için çömeliyor.

Hollywood filmlerindeki süper kahramanlarýn dönüþümünü andýrýr þekilde Pisaster, bir kalp atýmý süresinde -yani kalbi olsa bir kalp atýmýna denk olacak sürede- normalde gevþek duran gövdesindeki "deðiþken dokuyu" katýlaþtýrýp, kendisini kemik gibi sert bir yapýya dönüþtürebiliyor. Ardýndan dahili hidrolik sistemini çalýþtýrýp, yüzlerce vantuza benzeyen ayaklarýný kullanarak midyelerin kabuklarýna tutunup açacak kadar kuvvet üretiyor.

"Bu Pisaster, midyeyi öldürmüþ bile," diyen Thompson, bir elinde denizyýldýzýný ve merhumu tutmuþ, diðeriyle midyenin kabuklarýný hafiften aralýyor. "Pisaster midesini aðzýndan dýþarý çýkarmýþ, midyeyi vücudunun dýþýnda sindiriyor."

Yani midyenin içindeki o kremamsý yapýþ yapýþ þey...? "Evet, Pisaster'in midesi o. Yemek yemeyi bitirince, midesini içeri çekip yoluna devam eder."

Gelgit havuzlarý, okyanusla karanýn buluþtuðu kayalýk kýyýlarda -her gün her þeyin üstünün, gelgitle kâh örtünüp kâh açýldýðý, bazen sadece birkaç metre geniþliðindeki sahil þeritlerinde- oluþur. John Steinbeck, burayý "aðzýna kadar hayat dolu" diye tanýmlamýþ. Bu gözlem, mekânsal olarak olduðu kadar -görece küçük bir alanda birçok þey gerçekleþtiði için- zamansal olarak da geçerli: Gelgitler arasýnda her þey çok hýzlý geliþir.

Biyologlar, çok daha büyük ölçekte gerçekleþen ekolojik süreçlerin kolayca izlenebilir bir modeli olarak gördükleri gelgit bölgesine büyük önem verir. Yaþam alanlarýný -çöllerden dað doruklarýna flora ve faunanýn nasýl deðiþtiðini- inceleyenler, farklý alanlarý görebilmek için kilometrelerce yol kat etmek zorunda kalýr. Oysa gelgit bölgesi, sadece birkaç adýmlýk mesafede en dipteki deniz çayýrlarýndan baþlayarak katmanlar halinde yükselen denizþakayýklarý, midyeler, kaya midyeleri ve en üstteki koni biçimli deniz salyangozlarýna ev sahipliði yapar. Bir kasýrga, olgun bir ormaný mahvettikten sonra bitki örtüsü yeniden çýkmaya baþladýðýnda, çimenlerin yerini çalýlara, öncü aðaçlarýn yerini zamanla büyüyecek doðal yaþlý bir ormandaki türlere býrakmasý asýrlar sürer. Dalgalarýn fýrlattýðý bir kütük, gelgit alanýndaki yaþamýn bir kýsmýný, kayalarýn dibine kadar parçaladýðýnda ise biyologlar, gözlerinin önünde, birkaç yýl içinde döngünün tamamlanýp, olgun yaþam türlerinin geri geliþini izleyebilirler.

Jeoloji ve iklim þartlarýnýn biraradalýðý burada þanslý bir buluþmaya neden olmuþ ve Kuzey Amerika'nýn kuzeybatý kýyýsýný dünyanýn en çeþitli ve verimli gelgit bölgelerinden birine dönüþtürmüþ. Büyük Okyanus'tan gelip sahil yakýnlarýnda kabaran soðuk akýntýlar besin bakýmýndan zengin sularý taþýr; don ve taþlarýn yüzeyini kazýyan buzlar nadiren görülür. Sýk görülen sis ise yaþamlarýnýn en az yarýsýný suyun dýþýnda geçirmek zorunda kalan deniz canlýlarýný kurutan güneþin etkisini yumuþatýr.